Interludium

Als ervaringsdeskundigen kunnen we beroep doen op getuigenverklaringen van anderen waarin we (h)erkenning vinden, deze zijn legio waardoor we mi niet opnieuw het ‘warme wiel’ dienen uit te vinden. In dezelfde beweging kunnen we ons ook laten leiden door het werk van experten, dit echter niet als louter teksten zonder meer maar als een verslag van wat we ervaren hebben. Of algemener, de nieuwe GGZ ambieert derde orde veranderingen, wat kunnen/mogen we hieronder begrijpen? Als trigger onderstaande procesbeschrijving, mede geïnspireerd door de natuurkundige Fritjof Capra middels zijn werk ‘Eenheid van Leven‘.

Terloops

Voor een beter begrip over derde orde veranderingen moeten we ons buigen over een sleutelkenmerk van leven, namelijk ‘het spontaan verschijnen en/of doorbreken van een nieuwe ordening’ zoals Alfred North Whitehead het noemde. Het verschijnsel ‘doorbreken’ voltrekt zich op kritische punten van instabiliteit die het gevolg zijn van fluctuaties in de omgeving die door terugkoppelingslussen worden versterkt. In een menselijke organisatie kan dit doorbraakproces op gang komen door een terloopse opmerking, misschien niet eens van betekenis voor diegene die ze maakt dan wel voor anderen. Aandachtiger beschouwing laat opmerken dat de cursus dit principe herbergt, zich uitend in de repeterende vraag ‘wat heeft je geraakt?’. Elkaar raken betekent hier inspireren, niet kwetsen.

Verwarring

Het zit in kleine dingen en het olievlekprincipe is hierop van toepassing, op deze manier kan een sociaal innovatief idee beginnen circuleren, verder uitgewerkt en/of versterkt worden binnen een gemeenschap. Als dat gebeurt dan is het punt van instabiliteit bereikt, het vigerende systeem kan de nieuwe informatie niet integreren in zijn bestaande ordening en wordt dan ‘gedwongen’ iets van zijn structuren, gedragingen en overtuigingen overboord te zetten. Het gevolg is mogelijks een toestand van chaotische verwarring, tumult, onzekerheid en/of verzet. Herstel indachtig, hieruit vloeit een nieuwe ordeningsvorm voort, georganiseerd rondom een hernieuwde zingeving met aangepaste normen, waarden en ethiek. Dit proces voltrekt zich via verscheidene duidelijk van elkaar te onderscheiden stadia.

Emotie

In het eerste stadium moet er een zekere ontvankelijkheid voorhanden zijn – een bereidheid om zich te laten ‘storen’ want alleen dan kan het proces op gang komen. Ook moet er een actief communicatienetwerk zijn, met tal van terugkoppelingslussen ter versterking van de activerende gebeurtenis. Het volgende stadium is het instabiliteitspunt dat als een vijandige spanning, chaos, onzekerheid en/of zelfs een crisis kan worden ervaren. In dit precaire stadium kan het gangbare systeem of ineenstorten, of doorbreken naar een nieuwe ordeningstoestand. Ten individuele titel kan dit proces ook gepaard gaan met hevige emoties, zoals extreme angst, paranoia, verzet, ongeloof, verwarring, woede, depressie, euforie, twijfel, verdriet, wanhoop, melancholie  … tot zelfs een existentiële crisis.

Herstel

Uiteraard hoeven niet alle doorbraakervaringen extreem te worden ervaren. De hevigheid van de doorbraakervaring kent vele gradaties, van kleine, plotselinge inzichten tot pijnlijke en euforisch stemmende transformaties. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is het gevoel van onzekerheid en verlies aan houvast. Creatieve mensen weten dat zij deze onzekerheid en dit verlies aan houvast moeten omarmen, zelfs soms leidend tot de indruk dat er magie in het spel zit. Zowel kunstenaars als wetenschappers hebben zulke ogenblikken van ontzag en/of verwondering beschreven, waarin een verwarde, chaotische situatie zich op wonderbaarlijke manier uitkristalliseert tot een nieuw idee en/of oplossing voor een tot dan toe schijnbaar onoplosbaar probleem.

Kluwen

Ik kan de lezer slechts verzoeken om even te willen stilstaan bij het voorgaande, welk gevoel roept dit bij u op? Ook dat hebben we geleerd, verschillende mensen ontvangen diverse informatie op verschillende manieren waardoor vrijwel spontaan ook heel wat valkuilen/obstakels transparant worden. Immers, als angst, verzet, paranoia, woede, depressie, crisis, ongeloof, euforie … inherent verbonden zijn aan derde orde veranderingen dan is het ook moeilijk voorspelbaar wat finaal de uitkomst zal worden. Alsof we op een tijdbom zitten en niet weten naar welke kant het dubbeltje zal vallen, paradoxaal genoeg niet door het ontbreken aan sociale innovaties maar net daarom. Het is als een chaotisch kluwen waar een mens misschien liever niet in betrokken wil raken, quasi letterlijk een mallemolen.

Kennis

In de aanloop tot derde orde veranderingen is open dialoog van cruciaal belang, niet enkel om misinterpretaties te voorkomen maar beslist ook om niet meer schade aan te richten dan het beoogde herstel. In deze fase is het voor de GGZ alle hens aan dek, via lezingen, workshops en/of acties allerhande worden geïnteresseerden gecharmeerd om constructief bij te dragen tot dit innovatieve herstelproces. Volgens deze trend zien we heden zowat overal gelijkaardige initiatieven opdoemen, als metaforische paddenstoelen in een mondiaal netwerk. Ook hierom werd binnen de cursus het belang van actief luisteren geaccentueerd, dit laat toe om deskundig geïnformeerd te worden en de herstelgedachte naar intrinsieke waarde te integreren. Anders gezegd, kennis vormt een belangrijke schakel.

Keerzijde

Dit alles kan als overweldigend ervaren worden voor wie hier nog niet mee vertrouwd is, dit was voor mij niet anders dan wel is het een congruente weergave van m’n ervaringen. Deze inspirerende procesbeschrijving kan echter ook betekenisloos blijven en/of zelfs weggehoond worden. Los hiervan, vrijwel simultaan maakte dit me ook steeds bewuster van de bijzondere sleutelrol van de GGZ binnen dit proces. Tegelijk mag hiermee ook de ambitie van de nieuwe GGZ alvast duidelijker zijn, derde orde veranderingen induceren een collectief herstelproces dat we best niet onderschatten. De keerzijde, m’n herstelonderzoek heeft me dan wel verrijkende inzichten opgeleverd maar het betekent niet dat ik me er ook goed bij voel. Op deze manier komen we tot m’n micro-beschouwing.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s